BIS: Nếu bong bóng AI vỡ, kinh tế toàn cầu sẽ “chịu trận”

Một báo cáo thường niên của BIS cho rằng nếu các kế hoạch đầu tư này không mang lại kết quả như mong đợi, hệ quả sẽ là một “cú sốc suy giảm đầu tư” kéo dài. BIS, tổ chức có trụ sở tại Basel và đóng vai trò tư vấn cho các ngân hàng trung ương trên thế giới, đã nhấn mạnh rằng khả năng sinh lời của các dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghệ có thể không đạt kỳ vọng, khiến các nhà đầu tư có thể nhanh chóng rút vốn khỏi các công ty AI.

Đây là một kịch bản đặc biệt đáng lo ngại khi 5 công ty công nghệ lớn nhất thế giới dự kiến sẽ đầu tư hơn 1 nghìn tỷ USD vào AI trong thời gian từ năm 2025 đến cuối năm 2026. Báo cáo của BIS chỉ ra rằng một sự thất vọng về lợi nhuận có thể dẫn đến việc cắt giảm đột ngột nguồn vốn đầu tư, biến sự bùng nổ đầu tư cơ bản thành một cú sốc suy giảm đầu tư kéo dài, với những tác động tiêu cực đến điều kiện tài chính.

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều lo ngại về quy mô của các đợt phát hành cổ phiếu và trái phiếu để huy động vốn cho cuộc cách mạng AI, cũng như những biến động mà cơn sốt đầu tư này gây ra trên thị trường toàn cầu. Trong thời gian gần đây, các Big Tech huy động hàng trăm tỷ USD từ thị trường trái phiếu toàn cầu để rót vào các dự án AI, tận dụng mức chênh lệch mức lãi suất tín dụng doanh nghiệp gần ngưỡng thấp nhất trong thế kỷ này.

Cùng với đó, giá cổ phiếu đạt mức cao kỷ lục cũng thu hút các công ty này huy động vốn trên thị trường chứng khoán Mỹ, với đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trị giá 86 tỷ USD của SpaceX vào đầu tháng này được xem là biểu tượng cho nhu cầu mạnh mẽ đối với các cổ phiếu liên quan đến công nghệ. Các nhà đầu tư lớn đã cảnh báo rằng cuộc đua phát hành nợ này có thể thử thách nhu cầu của các nhà đầu tư, đặc biệt nếu các dự án đầu tư vào AI không mang lại lợi nhuận đủ lớn.

Thị trường chứng khoán đã biến động mạnh kể từ khi cổ phiếu SpaceX lên sàn và trong bối cảnh các nhà đầu tư lo ngại về khả năng có ít nhất một động thái tăng lãi suất từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong năm nay. Tuần vừa rồi, tập đoàn tài chính Allianz cảnh báo rằng quyết định phát hành trái phiếu 25 tỷ USD của SpaceX ngay sau vụ IPO lịch sử là dấu hiệu cho thấy thị trường đã bước vào "lãnh thổ bong bóng".

Đến nay, sự lạc quan về AI đã tạo ra một động lực quan trọng cho tăng trưởng toàn cầu - theo BIS. Báo cáo thừa nhận rằng AI có thể nâng cao năng suất "đáng kể" trong thập kỷ tới, nhờ những lợi ích về hiệu quả mà công nghệ này có thể mang lại cho các công ty. Tuy nhiên, BIS cũng nhấn mạnh rằng các giai đoạn bùng nổ đầu tư trong lịch sử mang tới những bài học quý giá, trong đó phải kể tới hoạt động mở rộng kênh đào rầm rộ vào những năm 1830, đường sắt ở Anh vào những năm 1840 và sự bùng nổ dotcom vào cuối những năm 1990. Tất cả đều có một đặc điểm chung "một đột phá công nghệ thực sự thu hút lượng vốn vượt quá mức mà lợi nhuận thương mại cuối cùng có thể biện minh" - theo BIS.

Định chế này cảnh báo rằng một sự điều chỉnh lớn trên thị trường chứng khoán ngày nay liên quan đến AI có thể gây ra những tác động rộng lớn hơn so với trước đây, vì cổ phiếu đang chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tài sản và thu nhập của các hộ gia đình. Sự ổn định tài chính cũng có thể bị đe dọa, do khối lượng nợ khổng lồ mà các công ty AI đã và đang phát hành để huy động vốn đầu tư.

Đến hiện tại, nền kinh tế toàn cầu đã thể hiện sự kiên cường đáng ngạc nhiên bất chấp các cú sốc nối tiếp nhau, bao gồm cuộc chiến Mỹ-Iran, BIS cảnh báo rằng các tác động kinh tế của việc eo biển Hormuz đóng cửa suốt mấy tháng qua vẫn chưa được thể hiện hoàn toàn. BIS cho biết: "Các tác động lạm phát đã được cảm nhận và có thể kéo dài. Nguy cơ đối với kinh tế toàn cầu đã tăng lên, với các điểm áp lực bao gồm rủi ro lạm phát dai dẳng, tính bền vững của các khoản đầu tư liên quan đến AI, các lỗ hổng tài chính ngày càng lớn hơn, và vị thế tài khóa suy yếu”.

Vòng đàm phán mới giữa Mỹ và Iran dự kiến diễn ra vào thứ Ba (30/6) tại Qatar... Báo cáo việc làm phi nông nghiệp tháng 6 của Mỹ sẽ giữ vai trò chủ chốt trong việc quyết định động thái tiếp theo của Fed, từ đó chi phối đường đi của giá vàng... Một “vòm nhiệt” khổng lồ đang bao phủ phần lớn Tây Âu và tiếp tục dịch chuyển sang Trung Âu và khu vực Balkan, đẩy nhiệt độ tại nhiều nơi vượt ngưỡng 40°C.

Trong khi đó, một nghiên cứu khoa học mới công bố cho thấy đợt nắng nóng lịch sử này gần như không thể xảy ra nếu không có biến đổi khí hậu do con người gây ra... Những chủ đất tư nhân lớn nhất tại Mỹ nắm trong tay quỹ đất khổng lồ, trải rộng từ trang trại chăn nuôi, đất rừng, đất nông nghiệp đến các khu bảo tồn.... Tuần này, kinh tế thế giới ghi nhận nhiều diễn biến đáng chú ý, từ bước tiến trong đàm phán Mỹ - Iran, căng thẳng trong OPEC, biến động của đồng USD đến việc Thủ tướng Anh từ chức...

35 năm trước, Thời báo Kinh tế Việt Nam ra đời cùng với sự đổi mới, đặc biệt là đổi mới kinh tế của đất nước, đã đồng hành và có những đóng góp, dù còn rất nhỏ bé, cho công cuộc xây dựng kinh tế đất nước. Tròn 6 năm kể từ năm 2020, Tạp chí Kinh tế Việt Nam lại tiếp tục song hành cùng sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước. Và với sự ra mắt đồng thời hai nền tảng công nghệ Asko CMS và Askonomy vào ngày 26/6/2026, Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy - Vietnam Economic Times nguyện sẽ đồng hành cùng Kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển tin tưởng VnEconomy/Tạp chí Kinh tế Việt Nam sẽ tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ, hiện thực hóa mục tiêu trở thành tổ hợp truyền thông đa nền tảng, hiện đại, chất lượng cao, đóng góp nhiều hơn nữa cho sự phát triển của đất nước.