50 năm TP HCM: Những định chế tài chính phát triển cùng thành phố

50 năm TP HCM: Những định chế tài chính phát triển cùng thành phố Hệ thống ngân hàng, thị trường vốn và các định chế đầu tư phát triển cùng quá trình đổi mới của TP HCM suốt 50 năm, phản ánh hành trình lớn lên của nền kinh tế thành phố. Sau ngày đất nước thống nhất, TP HCM trải qua giai đoạn tăng trưởng chậm trong bối cảnh nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Trước yêu cầu khơi thông sản xuất và lưu thông hàng hóa, thành phố chủ động thử nghiệm nhiều cơ chế mới. Công cuộc Đổi mới từ năm 1986 trở thành bước ngoặt, đưa TP HCM trở thành địa phương đi đầu trong hiện thực hóa các chủ trương cải cách kinh tế. Mỗi giai đoạn phát triển của thành phố đều kéo theo sự hình thành của một lớp định chế tài chính mới.

Từ các ngân hàng thương mại cổ phần đầu tiên, thị trường chứng khoán, quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm đến những mô hình tài chính số và mục tiêu xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế, hệ sinh thái tài chính ngày càng hoàn thiện, tạo nền tảng huy động và phân bổ nguồn lực cho tăng trưởng. Những mô hình kinh tế tiên phong Cuối thập niên 1980 và đầu những năm 1990, khi khu vực kinh tế tư nhân bắt đầu phát triển, nhu cầu vốn cho sản xuất, thương mại và dịch vụ gia tăng nhanh chóng.

Trong bối cảnh đó, nhiều ngân hàng thương mại cổ phần được thành lập tại TP HCM như HDBank (1989), Sacombank (1991) và ACB (1993). Không chỉ cung cấp tín dụng, các ngân hàng này còn góp phần hình thành lớp định chế tài chính đầu tiên đồng hành cùng khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn đầu Đổi mới. Trong nhóm ngân hàng ra đời giai đoạn này, HDBank có tiền thân là Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TP HCM, được thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho phát triển đô thị, nhà ở và hoạt động sản xuất kinh doanh khi thành phố bắt đầu chuyển sang cơ chế thị trường.

Cùng với quá trình mở rộng của nền kinh tế, ngân hàng cũng từng bước chuyển đổi từ mô hình chuyên ngành sang ngân hàng thương mại đa năng, phản ánh xu hướng phát triển chung của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Song song với các ngân hàng trong nước, nhiều ngân hàng nước ngoài cũng lựa chọn TP HCM là địa bàn hiện diện đầu tiên. Từ đầu thập niên 1990, ANZ, HSBC, Shinhan Bank và Citibank lần lượt mở chi nhánh, mang theo các chuẩn mực quản trị, thanh toán và dịch vụ tài chính quốc tế, góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập của thị trường tài chính Việt Nam.

Sự phát triển của hệ thống tài chính diễn ra đồng thời với quá trình mở rộng không gian công nghiệp. Khu chế xuất Tân Thuận và Khu chế xuất Linh Trung mở đường cho mạng lưới 15 khu công nghiệp và khu chế xuất của thành phố, thu hút hơn 1.600 dự án FDI với tổng vốn đăng ký trên 12 tỷ USD. Từ xuất phát điểm gần như chưa có nền công nghiệp hiện đại sau năm 1975, TP HCM từng bước trở thành trung tâm sản xuất của cả nước trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí, công nghệ thông tin, hóa dược và chế biến thực phẩm.

Khi quy mô doanh nghiệp ngày càng mở rộng và nhu cầu vốn trung, dài hạn trở nên rõ nét, TP HCM tiếp tục bước sang giai đoạn phát triển mới với sự ra đời của thị trường vốn và các định chế đầu tư chuyên nghiệp. Khi thị trường vốn mở rộng Bước sang giai đoạn hội nhập sâu hơn, khi số lượng doanh nghiệp tăng nhanh và nhu cầu vốn trung, dài hạn ngày càng lớn, TP HCM tiếp tục hình thành một lớp định chế tài chính mới với sự ra đời của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM - tiền thân của Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HoSE).

Phiên giao dịch đầu tiên năm 2000 với hai doanh nghiệp niêm yết mở ra một kênh huy động vốn mới, giảm dần sự phụ thuộc của doanh nghiệp vào tín dụng ngân hàng. Hơn hai thập niên sau, HoSE trở thành sở giao dịch chứng khoán lớn nhất cả nước. Cùng với đó, nhiều công ty quản lý quỹ như Dragon Capital, VinaCapital, SSI Asset Management, Eastspring Investments; các doanh nghiệp bảo hiểm và tổ chức tài chính tiêu dùng cũng lựa chọn TP HCM là địa bàn phát triển, từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính ngày càng hoàn chỉnh.

Sự mở rộng của thị trường vốn cũng tạo động lực để nhiều ngân hàng chuyển đổi mô hình hoạt động. Nếu trước đây chủ yếu cung cấp tín dụng, các ngân hàng dần mở rộng sang bán lẻ, doanh nghiệp, quản lý tài sản, tài chính tiêu dùng và các dịch vụ tài chính hiện đại. HDBank là một trong những trường hợp phản ánh quá trình chuyển dịch đó. Thành lập với vai trò phục vụ nhu cầu vốn cho phát triển đô thị, ngân hàng từng bước mở rộng hoạt động cùng sự phát triển của nền kinh tế.

Giai đoạn 2005-2010, doanh thu và lợi nhuận trước thuế đều tăng hơn bảy lần so với thời điểm đầu kỳ, cho thấy sự tăng trưởng cùng làn sóng mở rộng của khu vực kinh tế tư nhân. Năm 2011, HDBank đổi tên từ Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TP HCM thành Ngân hàng TMCP Phát triển TP HCM, đồng thời hoàn tất sáp nhập DaiABank. Bước chuyển này diễn ra trong bối cảnh hệ thống ngân hàng bước vào giai đoạn tái cơ cấu, còn TP HCM tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm tài chính - thương mại lớn nhất cả nước.

Những năm sau đó, cùng với sự phát triển của thị trường tiêu dùng và dịch vụ tài chính, HDBank mở rộng sang ngân hàng bán lẻ, khách hàng doanh nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), đồng thời phát triển HD Saison trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho người dân và hộ kinh doanh. Đến năm 2018, HDBank niêm yết cổ phiếu trên HoSE, đánh dấu bước phát triển mới khi tham gia sâu hơn vào thị trường vốn và vận hành theo các chuẩn mực quản trị, công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết.

Đây cũng là xu hướng chung của nhiều định chế tài chính tại TP HCM trong giai đoạn thị trường vốn ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Không chỉ mở rộng quy mô hoạt động, HDBank cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển các giải pháp thanh toán và tài chính số, phản ánh xu hướng chuyển dịch của hệ sinh thái tài chính TP HCM từ ngân hàng truyền thống sang các mô hình dịch vụ tài chính hiện đại.

Hướng tới Trung tâm tài chính quốc tế Sau hơn ba thập niên mở rộng hệ thống ngân hàng và thị trường vốn, TP HCM bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu trở thành Trung tâm tài chính quốc tế. Nếu trước đây trọng tâm là huy động nguồn lực cho tăng trưởng trong nước, giai đoạn hiện nay hướng tới thu hút dòng vốn toàn cầu, phát triển các sản phẩm tài chính mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường tài chính Việt Nam.

Từ năm 2025, mục tiêu này dần được cụ thể hóa khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm Tài chính Quốc tế. Ngày 11/2, Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC) chính thức ra mắt, cùng hệ thống cơ quan điều hành, trọng tài và các thiết chế hỗ trợ, tạo nền tảng cho quá trình hội nhập sâu hơn với thị trường tài chính toàn cầu.

Theo định hướng phát triển, VIFC-HCMC sẽ tập trung vào các trụ cột như thị trường vốn quốc tế, dịch vụ tài chính phục vụ thương mại và FDI, ngân hàng số, fintech cùng các sản phẩm tài chính mới. Chỉ sau thời gian ngắn vận hành, trung tâm đã ghi nhận nhiều dự án quy mô lớn trong lĩnh vực tài chính hàng không, tài chính hàng hải, hạ tầng dữ liệu và kinh tế số, cho thấy tham vọng mở rộng không gian phát triển của thị trường tài chính Việt Nam.

Sự chuyển dịch đó cũng đặt ra yêu cầu mới đối với các định chế tài chính trong nước. Bên cạnh hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng truyền thống, các ngân hàng ngày càng mở rộng sang chuyển đổi số, quản trị theo chuẩn mực quốc tế, phát triển tài chính xanh, tư vấn đầu tư và kết nối thị trường vốn. Theo định hướng này, HDBank tiếp tục mở rộng hệ sinh thái tài chính thông qua ngân hàng, tài chính tiêu dùng, ngân hàng số và các nền tảng công nghệ.

Năm 2025, tổng tài sản hợp nhất của ngân hàng vượt 931.000 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế đạt hơn 21.300 tỷ đồng, trong khi ROE đạt 25,3%, thuộc nhóm cao của hệ thống. Ngân hàng cũng tiếp nhận DongA Bank theo chủ trương tái cơ cấu hệ thống các tổ chức tín dụng, phát triển thành Vikki Digital Bank, đồng thời đầu tư các nền tảng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hướng tới mở rộng năng lực kết nối giữa tài chính, công nghệ và dữ liệu.

Quá trình phát triển của HDBank phản ánh xu hướng chuyển đổi chung của các định chế tài chính tại TP HCM: từ đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế thời kỳ Đổi mới đến từng bước tham gia vào hệ sinh thái tài chính hiện đại, phục vụ mục tiêu hội nhập quốc tế của thành phố. Sau nửa thế kỷ, TP HCM không chỉ mở rộng quy mô kinh tế mà còn từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính ngày càng hoàn chỉnh, từ ngân hàng thương mại, thị trường vốn và quỹ đầu tư đến các mô hình tài chính số và Trung tâm tài chính quốc tế.

Mỗi giai đoạn phát triển của thành phố đều ghi dấu sự trưởng thành của một lớp định chế tài chính mới. Trong dòng chảy đó, sự chuyển mình của những ngân hàng như HDBank phản ánh quá trình lớn lên của khu vực tài chính Việt Nam, từ phục vụ nền kinh tế đang đổi mới đến hướng tới kết nối với thị trường vốn toàn cầu. Hoàng Đan