Vì sao Việt Nam chưa cấm được túi nilon, nhựa một lần?

Vì sao Việt Nam chưa cấm được túi nilon, nhựa một lần? Đại diện Cục Môi trường thừa nhận chính sách hạn chế túi nilon, nhựa một lần chưa đi vào cuộc sống, và đề xuất áp thuế, phí lên các sản phẩm loại này thay vì cấm hẳn. Từ đầu năm nay, theo Nghị định 08/2022, sản phẩm nhựa một lần, bao bì nhựa khó phân hủy không được sử dụng tại siêu thị, trung tâm thương mại.

Tuy nhiên, sau nửa năm, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhìn nhận, chính sách "cấm từ đầu nguồn chưa thực hiện được". "Nhựa một lần không có tội, quan trọng là cách sử dụng như thế nào", TS Nguyễn Thị Hồng Liễu, đại diện Phòng Quản lý chất thải (Cục Môi trường) nói tại hội thảo về giảm thiểu ô nhiễm nhựa, ngày 26/6. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB), người Việt thải 3,1 triệu tấn rác nhựa mỗi năm.

Tính riêng rác nhựa đại dương, TS Nguyễn Sỹ Linh, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, cho biết Việt Nam đứng thứ 8 về lượng rác thải trên thế giới năm 2025. Trong đó, 60% là rác nhựa một lần như túi nilon, bao bì đóng gói. Việc hạn chế nhựa dùng một lần gặp khó khăn, lý do đầu tiên là cơ quan chức năng "không biết phạt vi phạm thế nào".

Chẳng hạn tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Hưởng, Phó trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường), cho biết khi đặt ra lộ trình triển khai, nhà quản lý cần kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, dù trung tâm thương mại, siêu thị sử dụng túi nilon khó phân hủy, thành phố cũng không có giải pháp xử lý, vì chưa có chế tài xử phạt. Cách đây hai tháng, Hà Nội đã kiến nghị bổ sung chế tài vào dự thảo Nghị định 45 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường.

Tuy nhiên, đại diện Cục Môi trường cho biết dự thảo nghị định này đang trình Chính phủ và sắp được ban hành. Vấn đề khác khiến Việt Nam khó giảm nhựa một lần là việc thiếu nguồn lực thực thi và dữ liệu. TS Nguyễn Sỹ Linh cho biết Việt Nam chưa có dữ liệu thống kê thường niên về rác thải nhựa, chủ yếu dựa vào các dự án, báo cáo của các tổ chức như Ngân hàng Thế giới (WB).

Bên cạnh đó, sau 4 năm công bố lộ trình giảm nhựa, hiện vẫn chưa có quy chuẩn, tiêu chuẩn cho các giải pháp thay thế nhựa một lần. Ví dụ với túi nilon, giải pháp thay thế gồm túi tái chế, hay loại phân hủy sinh học. Việc cấm khi chưa có tiêu chuẩn cho giải pháp thay thế khiến nhiều loại túi phân hủy sinh học tràn lan trên thị trường. Theo bà Đỗ Hồng Hạnh, Giám đốc Công ty Giải pháp Công nghệ Buyo - doanh nghiệp cung ứng các sản phẩm nhựa sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp, "nhựa sinh học" nay trở thành nhãn để marketing.

Bà cho biết nhiều chuỗi cà phê tên tuổi chỉ dùng loại bã trấu trộn nhựa thường với tỷ lệ thấp, vốn gây hại cho môi trường. Một số bên khác vẫn dùng nhựa thường, nhưng pha màu ngả nâu cho giống nhựa sinh học. Đại diện doanh nghiệp và Hà Nội khuyến nghị cơ quan chức năng nhanh chóng ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn cho các giải pháp thay thế, đặc biệt là bao bì thực phẩm.

Việc này nhằm đảm bảo sức khỏe người dùng, đồng thời tạo chính sách minh bạch cho doanh nghiệp xanh phát triển. Để giảm dùng nhựa ô nhiễm, chuyên gia khuyến nghị cần cơ chế hỗ trợ cho vật liệu xanh song song với việc áp thuế, phí lên nhựa một lần, thu hẹp rào cản chuyển đổi. CEO Buyo cho biết họ đang chờ đợi chính sách phát "voucher" của Nhà nước, tài trợ tới 50% chi phí mua sắm xanh, gián tiếp giảm giá cho vật liệu công nghệ mới.

Đại diện Cục Môi trường cho rằng việc dùng công cụ kinh tế như thuế, phí lên nhựa một lần sẽ phù hợp hơn chính sách cấm đoán. Bà Liễu lấy ví dụ nhiều quốc gia vẫn dùng bao bì nhựa một lần, trao quyền lựa chọn cho người dùng, thay vì buộc ngưng hoạt động sản xuất, sử dụng sản phẩm này. Tuy vậy, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội không đồng tình, và cho rằng việc chấp nhận túi nilon, dù áp phí, vẫn gây ô nhiễm môi trường.

Bà Hưởng khẳng định Hà Nội sẽ tiếp tục duy trì định hướng cấm hẳn túi nilon. Việc siết sử dụng từ trung tâm thương mại, siêu thị giúp người dân dần thích nghi, bởi "không còn cung, sẽ không có cầu". Thủy Trương