Chứng khoán Việt lỡ hẹn với danh sách nâng hạng MSCI, đâu là nút thắt cần gỡ?

Chứng khoán Việt còn điểm nghẽn nào? Rạng sáng 24-6 (giờ Việt Nam), Morgan Stanley Capital International (MSCI) công bố Báo cáo rà soát phân loại thị trường thường niên năm 2026. Theo đó, Việt Nam tiếp tục chưa được đưa vào danh sách theo dõi (Watch List) để xem xét nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi. Kết quả này không nằm ngoài dự báo khi trong Báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu công bố ngày 19-6, MSCI đã chỉ ra nhiều tiêu chí Việt Nam vẫn chưa đáp ứng.

Theo TS Hồ Sỹ Hòa - Giám đốc nghiên cứu và tư vấn đầu tư Chứng khoán DNSE, Việt Nam vẫn còn một số nút thắt quan trọng cần tháo gỡ để đáp ứng các tiêu chí của MSCI. Trong đó, việc đưa mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào vận hành thực tế là yêu cầu quan trọng. Dù cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (Non Pre-funding) đã được triển khai, MSCI vẫn chờ hệ thống CCP hoạt động đầy đủ để bảo đảm an toàn thanh toán cho toàn bộ thành viên thị trường.

Theo lộ trình hiện nay, CCP dự kiến được triển khai từ năm 2027. Bên cạnh đó, giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại) vẫn là một trong những rào cản lớn. Theo MSCI, nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện vẫn giới hạn tỉ lệ sở hữu nước ngoài từ 0-75%, trong khi nhiều doanh nghiệp đã kín room, ảnh hưởng đến khả năng giải ngân của nhà đầu tư quốc tế.

Theo ông Hòa, thách thức lớn nhất nằm ở việc tự do hóa cán cân vốn và thị trường ngoại hối. Với quy mô dự trữ ngoại hối hiện nay và độ mở lớn của nền kinh tế, quá trình này cần được thực hiện theo lộ trình nhằm hạn chế rủi ro dòng vốn đảo chiều khi thị trường quốc tế biến động. Ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán Kafi, cho rằng ngoài room ngoại và thị trường ngoại hối, mức độ minh bạch thông tin cũng là vấn đề cần cải thiện.

Hiện nhiều doanh nghiệp vẫn chưa áp dụng chuẩn báo cáo tài chính IFRS, chủ yếu công bố thông tin bằng tiếng Việt. Nhiều văn bản pháp lý cũng chưa có phiên bản tiếng Anh, khiến nhà đầu tư nước ngoài gặp khó trong quá trình tiếp cận thị trường. Theo ông Huy, thị trường chứng khoán Việt Nam cũng thiếu các sản phẩm hỗ trợ giao dịch hai chiều như bán khống, cho vay chứng khoán hay bán chứng khoán chờ về.

Những sản phẩm này chỉ có thể triển khai đầy đủ khi hệ thống CCP đi vào vận hành. MSCI ngày càng coi trọng khả năng đầu tư thực chất Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối ngân hàng đầu tư CTCP Chứng khoán An Bình (ABS), cho rằng MSCI không thay đổi các tiêu chí nâng hạng mà ngày càng đánh giá thực chất hơn khả năng đầu tư của các quỹ ngoại.

Với quy mô tài sản tham chiếu theo bộ chỉ số MSCI ngày càng lớn, điều các quỹ quan tâm không chỉ là việc được phép đầu tư mà còn phải có khả năng giải ngân với quy mô lớn và rút vốn thuận lợi khi cần thiết. Vì vậy, room ngoại và thanh khoản luôn là hai tiêu chí cốt lõi, trong khi tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) đóng vai trò cầu nối giữa hai yếu tố này.

Theo ông Minh, đây là điểm khó của Việt Nam khi cấu trúc sở hữu tại nhiều doanh nghiệp còn khá phức tạp. Tình trạng sở hữu chéo hoặc cổ đông liên quan nắm giữ lượng lớn cổ phần khiến tỉ lệ free-float thực tế thấp hơn đáng kể so với số liệu công bố. Một trong những giải pháp quan trọng, theo ông Minh, là đẩy nhanh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp lớn nhằm gia tăng nguồn hàng chất lượng, cải thiện tỉ lệ free-float và nâng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài.

Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần nghiên cứu kỹ tiêu chí của MSCI để có cấu trúc sở hữu phù hợp hơn. Dù vậy, ông Minh đánh giá triển vọng nâng hạng của Việt Nam trước năm 2030, thậm chí sớm hơn, vẫn hoàn toàn khả thi. Theo ông, các tiêu chí của MSCI và FTSE Russell chủ yếu xoay quanh các yếu tố kỹ thuật và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư.

Thực tế, một số thị trường như Bangladesh hay Morocco từng được nâng hạng dù quy mô và chất lượng thị trường không vượt trội so với Việt Nam nhờ đáp ứng tốt hơn các tiêu chí kỹ thuật. Ông Minh cho rằng quyết tâm cải cách của Chính phủ cùng dư địa phát triển còn lớn của thị trường chứng khoán là những cơ sở để Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng hạng trong những năm tới.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là đáp ứng các tiêu chí nâng hạng mà còn xây dựng một thị trường vốn minh bạch, thanh khoản và phát triển bền vững.